برنامه راهبردی:

وزارت عتف درصدد است تا با طراحی و اجرای نظام جامع مالکیت فکری وزارتخانه و مجموعه‌های ذیل آن، یک سیستم جامع برای آموزش، ترویج، توسعه و تجاری‌سازی دارایی‌های فکری را تا ۵ سال آتی شکل دهد. این نظام دارای چهار بخش اصلی بوده و برای آن سه سطح بلوغ پیش‌بینی شده است.

  • سطح اول بلوغ شامل برنامه‌هایی با جنبه زیرساختی، آگاهی‌بخشی و فرهنگ‌سازی بوده و در آن برنامه‌ها و اقداماتی اجرایی خواهند شد که اولویت بالاتری دارند و برای شکل‌گیری نظام مالکیت فکری الزامی هستند. این برنامه در یک دوره زمانی یک‌ساله اجرایی خواهد شد.
  • سطح دوم بلوغ شامل برنامه‌هایی با محوریت حمایت از ایجاد دارایی‌های فکری است. این برنامه‌های میانی در یک دوره سه‌ساله اجرایی خواهند شد.
  • در سطح سوم و نهایی بلوغ، مسیر برای حفاظت و تجاری‌سازی دارایی‌ها به‌صورت نظام‌مند هموار می‌گردد. برای رسیدن به یک نظام جامع مالکیت فکری بالغ در نظام آموزش عالی ایران، برنامه‌ها و اقداماتی تعریف‌شده که می‌بایست در یک دوره پنج‌ساله اجرایی شوند.

برنامه‌ها و اهداف:

  • تدوین برنامه‌هایی برای شناسایی و تعمیق مفاهیم مالکیت فکری در جامعه هدف که شامل اساتید، دانشجویان تحصیلات تکمیلی، دانشجویان مقطع کارشناسی، شرکت‌های فناوری مستقر در پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد؛
  • حمایت جدی وزارت عتف برای ایجاد و توسعه دفاتر انتقال فناوری (TTO) در تمامی دانشگاه‌های دولتی واقع در مراکز استان‌ها به‌منظور کمک به تجاری‌سازی و انتقال فناوری‌ها و اختراعات ایجادشده در دانشگاه‌ها؛
  • ترغیب تمامی پارک‌های علم و فناوری به‌منظور ایجاد دفاتر انتقال فناوری توانمند و کارا؛
  • دستیابی به آمار سالانه حداقل ۰۰۰,۱۰ دارایی فکری ثبت‌شده اعم از اختراع، طرح صنعتی، کپی‌رایت و نشان تجاری کاملاً مطابق بر استانداردهای بین‌المللی ازنظر نگارش سند.

چهار بخش اصلی مسیر ایجاد و تقویت نظام جامع مالکیت فکری وزارت عتف به شکل زیر است:

  1. آگاهی‌بخشی مالکیت فکری:

در حال حاضر در کشور بیش از ۴ میلیون دانشجو مشغول به تحصیل هستند که از این میان ۹۰۰ هزار دانشجو در مقاطع تحصیلات تکمیلی هستند. همچنین بیش از ۷۰ هزار عضو هیئت‌علمی در نظام آموزش عالی کشور مشغول به فعالیت هستند. این تعداد بالای دانشجویان و اعضای هیئت‌علمی و همچنین گستردگی مراکز آموزشی، پژوهشی و فناوری در سرتاسر کشور نشان از پتانسیل بالای نظام آموزش عالی ایران دارد. علاوه بر این، وزارت عتف در زیرمجموعه‌های خود دارای ۳۶ پارک علم و فناوری و بیش از ۹۰ مرکز رشد است که درمجموع میزبان بیش از ۱۰ هزار شرکت فناور و دانش‌بنیان می‌باشند. متأسفانه میزان آشنایی این مجموعه عظیم از دانشجویان، اساتید، شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان با مباحث مدیریت، اقتصاد و حقوق مالکیت فکری بسیار محدود است. ازاین‌رو، اولین و شاید کلیدی‌ترین بخش از برنامه وزارت عتف به‌منظور توسعه و ترویج مالکیت فکری در زیرمجموعه‌های خود، می‌تواند برنامه‌ها و اقداماتی باشد که برای آگاهی بخشی و آموزش مالکیت فکری صورت خواهد پذیرفت.

  • خلق/ ایجاد دارایی‌های فکری:

کشور ایران با داشتن ۱ درصد از جمعیت جهان، نزدیک به ۲ درصد از تولیدات علمی جهان را تولید می‌کند با توجه به جایگاه ممتاز ایران در جهان و منطقه درزمینهٔ تولید علم، متأسفانه وضعیت ایران در تجاری‌سازی دستاوردهای علمی و کسب درآمد از طریق فناوری‌های خلق‌شده توسط پژوهشگران کشور، همانند جایگاه علمی ایران ممتاز نبوده است. ازاین‌رو، توجه جدی به بحث تجاری‌سازی فناوری و کسب درآمد از دانش تولیدشده باید به‌طور جد مورد توجه سیاست‌گذاران کلان حوزه فناوری قرار بگیرد. یکی از مؤلفه‌های کلیدی در تجاری‌سازی ایده‌ها و فناوری‌های تولیدشده توسط محققان و پژوهشگران بحث صیانت و حفاظت از دارایی‌های فکری ایجادشده است.

کشور ایران با توجه به جمعیت جوان و تحصیل‌کرده خود، پتانسیل بالایی برای خلق و ایجاد دارایی‌های فکری دارد که این پتانسیل به‌طور کامل بالفعل نشده است. ازاین‌رو، وزارت عتف به دنبال اجرای برنامه‌هایی است تا پژوهش‌های انجام‌شده توسط دانشجویان و اساتید در دانشگاه‌ها و پژوهشکده‌ها و نیز فعالیت‌های تحقیق و توسعه شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان مستقر در پارک‌ها و مراکز رشد را به سمت تولید دارایی فکری سوق دهد. ازاین‌رو، بخش دوم نظام جامع طراحی‌شده، به برنامه‌ها و اقداماتی اختصاص دارد که باهدف تشویق و ترغیب دانشجویان، اساتید و فعالان حوزه نوآوری و فناوری به تولید و تجاری‌سازی دستاوردهای فناورانه و جدید می‌پردازد. انتظار می‌رود با شروع این برنامه‌ها میزان دارایی‌های فکری ایجادشده در کشور به‌سرعت افزایش یابد و آمار این بخش نیز همچون حوزه تولید علم درخشان باشد.

می‌توان بیان داشت که محرک اصلی و موتور شکل‌گیری نظام جامع مالکیت فکری در کشور، دو بخش اصلی نظام طراحی‌شده یعنی آگاهی بخشی و خلق دارایی فکر خواهد بود. در صورت حصول پیشرفت در این دو حوزه، می‌توان انتظار داشت که احساس نیاز به دو بخش بعدی یعنی حفاظت و تجاری‌سازی دارایی‌های فکری بیش‌ازپیش توسط نهادهای مربوطه احساس و مورد پیگیری قرار گیرد.

  • حمایت از مالکیت فکری:

شامل برنامه‌ها و اقداماتی برای حمایت و حفاظت از مالکیت فکری می‌شود. و ازآنجاکه این امر نیازمند قانون‌گذاری است، بخشی از اقدامات و فعالیت‌های مرتبط با این حوزه به سازمان‌های دیگر ازجمله مجلس شورای اسلامی، قوه قضاییه، وزارت دادگستری و نهادهایی از این دسته مرتبط می‌شود. وزارت عتف سعی خواهد کرد تا در تصویب، اجرا و اصلاح قوانین و مقررات با تمامی دستگاه‌های مرتبط همکاری نزدیک و هماهنگی داشته باشد تا بتواند به برنامه‌های موردنظر خود در حوزه محافظت از دارایی‌های فکری برسد.

  • تجاری‌سازی دارایی فکری:

شامل برنامه و اقداماتی است که در حوزه تجاری‌سازی دارایی‌های فکری تعریف شده‌اند. این برنامه‌ها و اقدامات بیشتر باهدف شناسایی، اطلاع‌رسانی و حمایت‌های مالی و معنوی از طرح‌هایی است که از یک دارایی فکری ثبت‌شده به محصول تجاری‌سازی شده ختم شده‌اند و همچنین برنامه‌هایی باهدف آموزش تجاری‌سازی ایده‌ها نیز در نظر گرفته شده است.